Tháng Tám lịch sử lại về, đưa ta trở lại ký ức không phai của mảnh đất Tiên Lãng anh hùng – nơi 73 năm trước quân và dân Tiên Lãng đã viết nên bản hùng ca bất diệt trong cuộc phá càn ngày 28/8/1953. Năm 2025, trong bối cảnh quê hương chuyển mình theo cuộc đại cách mạng, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, những trang sử oai hùng ấy vẫn sống mãi trong lòng mỗi người dân ở các xã sau sáp nhập, trong đó có Tiên Minh hôm nay. Dù địa giới hành chính thay đổi, nhưng ký ức về một thời “sắt son cùng Đảng, gan góc cùng dân, kiên cường bám đất, giữ làng” vẫn nguyên vẹn, trở thành sợi dây kết nối các thế hệ, hun đúc ý chí, niềm tin để các xã hôm nay tiếp bước cha anh, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh. Để nhắc nhớ lại về một thời hoa lửa, quý vị và các bạn hãy cùng chúng tôi ngược dòng thời gian trở lại 73 năm trước ngày 28/8/1953 để sống lại những giờ phút bi tráng mà hào hùng, khi quân và dân Tiên Lãng đã viết nên bản anh hùng ca bất tử trong cuộc phá càn lịch sử.
Đầu những năm 40 của thế kỷ thứ nhất, khi quân Đông Hán xâm lược nước ta, 3 chị em họ Tạ ở thôn Đông Ninh cùng lớp lớp trai tráng làng Cựu Đôi, Cương Nha, Đoàn Lập, Giáp Trung… nhanh chóng chiêu mộ dân làng theo ngọn cờ khởi nghĩa của Hai Bà Trưng xả thân đánh giặc, lập nên nhiều chiến công hiển hách. Hào khí Bạch Đằng Giang 3 lần đánh đuổi ngoại xâm vẫn lưu danh chiến công của 5 anh em họ Đặng làng Đốc Hậu trong trận thủy chiến năm 981 và trai tráng khắp nơi ở xứ Tiên trong đội quân “Sát Thát” năm 1288 cùng toàn dân đánh tan 50 vạn quân xâm lược, vĩnh viễn chôn vùi giấc mộng thôn tính Đại Việt của Đế chế Nguyên mông.
Và, hào khí ấy lại tiếp tục bừng cháy nơi trái tim giữ lửa của những người con Tiên Lãng trước sự xâm lược của thực dân Pháp cuối thế kỷ 19, đầu thế kỷ 20. Đỉnh điểm là trận phá càn năm 1953, viết lên trang sử hào hùng của chủ nghĩa anh hùng cách mạng và tinh thần yêu nước bất khuất, quật cường. Giai đoạn này, Tiên Lãng được ví như “tấm áo giáp chắc chắn che đỡ cho khu du kích ở khu vực phía nam đồng bằng Bắc Bộ”. Chính vì vậy, bằng mọi cách địch muốn phá vỡ tấm áo giáp này, qua đó triệt phá địa bàn đứng chân cơ quan đầu não của Tỉnh uỷ và các đơn vị bộ đội; mở rộng vành đai phòng thủ chiến lược của chúng ở Kiến An, tạo bàn đạp để càn quét, bình định tiếp các vùng tự do ở khu vực phía nam đồng bằng Bắc Bộ.
5 giờ sáng ngày 28/8/1953. Pháp thực hiện Chiến dịch Cờ lốt, tiến vào từ cửa sông Thái Bình, Văn Úc… rồi đổ bộ lên Đông Xuyên Ngoại, Mỹ Lộc, Bến Sứa. Sau đó chúng chia thành 5 mũi tiến công bao vây khu căn cứ du kích Tiên Lãng.
Để thực hiện mục tiêu đầy tham vọng trong chiến dịch mà chúng gọi là cuộc “cất vó”, địch đã huy động 2 binh đoàn cơ động chiến lược và hơn 9 tiểu đoàn phối hợp, chủ yếu là lính Âu Phi, 50 xe lội nước, 12 tàu chiến, 30 ca nô, 40 khẩu trọng pháo và các máy bay yểm trợ.
Đối lập với chúng, phía ta chỉ có 2 đại đội, 12 trung đội du kích và hàng trăm dân quân. Toàn bộ du kích cũng chỉ có hơn 100 khẩu súng trường, rất ít súng ốp tám và tiểu liên, còn lại là thủ pháo, lựu đạn, mìn, chông. Một cuộc đối đầu – nhìn qua đã thấy hoàn toàn không cân sức.
Dường như mỗi làng xóm Tiên Lãng đều là một trận địa. Mỗi người dân Tiên Lãng đều là một chiến sỹ. Từ cụ già đến em nhỏ, ai cũng tâm niệm trong lòng nghĩa vụ đánh giặc giữ làng. Cắm chông, đặt bẫy, đào hầm giấu cán bộ… quân dân Tiên lãng đánh địch bằng tất cả những gì mình có. Đánh ban ngày, đánh ban đêm, đánh mọi nơi, mọi chỗ khiến cho địch vô cùng hoảng hốt.
Có thể nói, trong cuộc đọ sức không cân bằng ấy, khí lực lớn nhất của con dân xứ Tiên khi trực tiếp đối đầu với đội quân tinh nhuệ đến từ đế chế xâm lược hùng mạnh chính là sự mưu trí, sáng tạo và tinh thần bất khuất, quật cường. Những trái tim giữ lửa đã cùng nhau đốt lên ngọn đuốc đậm chất sử thi “Tiên Lãng phá càn” trên con đường lịch sử đấu tranh của dân tộc. Trở thành một huyền thoại sống động ngay trong những câu chuyện thường ngày, mỗi buổi châm trà kể chuyện của các cụ cao niên…
Một trong những người anh hùng du kích bất khuất đã hy sinh trong cuộc chống càn năm xưa là Phạm Ngọc Đa. 12 tuổi, cậu bé chăn trâu làng Phác Xuyên đã được chọn vào tổ quân báo du kích làm nhiệm vụ giao liên, trinh sát và trực tiếp chiến đấu. Ngày 30/8/1953, Phác Xuyên chìm trong lửa đạn ngút trời, Phạm Ngọc Đa rơi vào tay giặc. Trong nỗi đau đớn cùng cực của từng đợt hành hình man rợ nhất, Đa hét lên báo động cho đồng đội: “Hầm bí mật đề giấu cán bộ chứ không để chỉ cho chúng mày. Dù giết tao cũng vậy thôi”. Năm ấy, Đa 15 tuổi.
Không chỉ có những thiếu niên kiên trung bất khuất như Phạm Ngọc Đa, Đỗ Văn Bước… Tiên Lãng còn có lão du kích Phạm Văn Vịnh, Đặng Văn Ất… hay vô vàn những cái tên giản dị khác như anh Thơ, bà Tưởng, bà Nải… Những người nông dân chân lấm tay bùn, vì giữ tấc đất quê hương mà vùng lên chiến đấu, búa liềm cũng trở thành vũ khí khiến cho ngay cả chỉ huy và những binh đoàn tinh nhuệ của Pháp cũng phải khiếp sợ. Suốt 23 ngày đêm giằng co 182 trận tập kích. Quân dân Tiên Lãng đã lập nên chiến công xuất sắc, buộc địch phải rút toàn bộ binh đoàn cơ động chiến lược ra khỏi địa giới Tiên Lãng, nơi mà chúng ví như tấm áo giáp che đỡ cho khu du kích phía Nam đồng bằng Bắc bộ. Đối với chúng thì đây chính là “một mũi dao nhọn luôn chĩa thẳng vào tim quân thù”. Đặc biệt, “Tiên Lãng phá càn” có vai trò trực tiếp đóng góp vào chiến thắng Đông Xuân 1953, 1954, làm thất bại hoàn toàn kế hoạch Na va mà đỉnh cao là chiến thắng Điện biên phủ, mở đầu cho sự sụp đổ của Chủ nghĩa thực dân kiểu cũ trên toàn Thế giới
Ngay sau chiến thắng vang dội ấy, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã thân ái biểu dương tinh thần đoàn kết chiến đấu quật cường của quân và dân Tiên Lãng trong bức thư gửi ngày 29/9/1953 cùng với Huân chương Kháng chiến hạng Nhất của Chính phủ trao tặng.Sự biểu dương của Bác Hồ, Chính phủ và Nhân dân cả nước đã tiếp thêm sức mạnh để những trái tim giữ lửa Tiên Lãng tiếp tục bừng cháy trong những năm tháng kháng chiến trường kỳ…
Trong bản hùng ca ấy, quê hương Tiên Minh có quyền tự hào về trận đánh vô cùng mưu lược của du kích thôn Kỳ Vĩ khiến địch phải hốt hoảng tháo chạy; tự hào về những con người kiên trung bất khuất như Đặng Văn Ất (Khôi Vĩ), Phạm Văn Vịnh (Kỳ Vĩ), Vũ Văn Nhạ (du kích Sơn Đông)...Đặc biệt Tiên Minh còn tự hào về một người con nhỏ tuổi nhưng vô cùng dũng cảm –Đỗ Văn Sinh (bí danh là Dinh), hơn 10 tuổi, du kích thiếu niên thôn Tự Tiên. Trong một lần giặc đi càn, em bị bắt và tra tấn dã man. Thế nhưng, trước sự tàn bạo của kẻ thù, em vẫn một mực giữ vững khí tiết, quyết không để lộ nơi các anh chị du kích đang ẩn náu dưới hầm bí mật. Sự im lặng của em khi ấy không phải là sự im lặng của sợ hãi, mà là sự im lặng đầy bản lĩnh của một trái tim yêu nước, biết đặt sự an nguy của Tổ quốc lên trên bản thân mình. Cảm phục trước tinh thần mưu trí, dũng cảm và lòng trung thành của người du kích nhỏ tuổi ấy, Bác Hồ đã viết bài thơ “Giữ bí mật bảo vệ cán bộ” để khen ngợi em. Từ một cậu bé nơi làng quê Tiên Minh, Đỗ Văn Sinh đã trở thành một hình ảnh đẹp của tuổi trẻ quê hương trong những năm tháng chiến tranh – nhỏ tuổi nhưng giàu lòng yêu nước, bình dị mà kiên cường, bị địch tra tấn nhưng không khuất phục, trước hiểm nguy vẫn một lòng bảo vệ cách mạng.
Anh dũng chiến đấu, anh dũng hy sinh bảo vệ vùng đất, vùng trời, vùng biển thiêng liêng của tổ quốc và thực hiện nghĩa vụ quốc tế - Họ, những người con Tiên Lãng đã hòa một phần máu thịt của mình trong từng tấc đất non sông, để cùng dân tộc viết lên khúc tráng ca lịch sử mãi mãi trường tồn - Truyền ngọn lửa cho thế hệ mai sau.
Lịch sử ngàn năm chiến đấu bảo vệ quê hương của nhân dân Tiên Lãng đã thắp lên biết bao biểu tượng sáng ngời của chủ nghiã anh hùng cách mạng, dù trong thời chiến, hay giữa thời bình... Và một ngày mới lại bắt đầu… Phố thị náo nhiệt. Chốn quê thanh bình. Những đứa trẻ vẫn đang lớn lên. Những trái tim vẫn đang đập nhịp điệu bình yên của cuộc sống… Nhưng chắc chắn, chỉ cần Tổ quốc cần, quê hương gọi, bất cứ lúc nào những trái tim ấy cũng có thể cháy lên ngọn lửa anh hùng…